1 NCİ İNÖNÜ ZAFERİ

kurtulus

11 Ocak, 1921’de kazanılan 1 nci İnönü Zaferi’nin yıl dönümüdür.

Yıl dönümleri, toplumun kolektif hafızasını canlı tutma açısından çok önemlidir.

Tarih bilinci, toplumun geleceğini şekillendirmede önemli rol oynar.

Geleceğini doğru ve tam olarak bilmeyenler, içinde bulundukları toplumları yönlendiremezler.

Türk Kurtuluş Savaşı öncesinde ve savaş sırasındaki Türk- Sovyet ilişkisini “DOĞRU” olarak bilmeyenler, günümüzde Türk- Sovyet ilişkilerinde belirleyici rol oynayamaz.

Örneğin, Kurtuluş Savaşı’nın ilk günlerinde, Mustafa Kemal Paşa’nın elinde düzenli bir ordu bulunmadığı dönemde Sovyetlerden önemli yardım alınmıştı.

Tarih sayfalarını aralamanın zamanıdır.

Mustafa Kemal Paşa’nın isteği ile Sivas Kongresi’ nden sonra yardım olanaklarını araştırmak üzere Rusya’ya giden Halil Paşa, Temmuz 1920’de 100 bin lira değerindeki altınla Moskova’dan ayrılmıştı. İlk Sovyet yardımı ile yola çıkan Halil Paşa, Türkiye ile Sovyet Rusya arasında kara bağlantısı olmadığından büyük güçlüklerle ve yolları kesen Ermeni çetecilerle mücadele ederek Nahcıvan’ a varmıştı.

Halil Paşa, daha sonra Karaköse’ye geçerek külçe halindeki altınları Karaköse’ deki Tümen Komutanı Cavit Bey’ e teslim etti. Altınlar,8 Eylül 1920 günü Erzurum’a ulaştı. Hastanedeki kantarda tartılarak teslim alındı, 200 kilogram kadarı Doğu Ordusu için alıkonularak öbürleri Ankara’ ya gönderildi.

O günleri, Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının Ankara’daki çaresizliğini çok iyi düşünmek gerekir.

Anadolu’nun dört bir tarafı işgal edilmektedir ve İstanbul Hükûmeti, tüm ülkeye gönderdiği telgraflarla işgale karşı çıkılmamasını istemektedir.

Bir de, ülkeyi işgalcilere karşı koymak için mücadeleye davet eden Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, Osmanlı Hükûmeti tarafından “Hain” ilân edilmiştir.

Mustafa Kemal Paşa o yokluk ve çaresizlik içindeyken, Sovyet yardımı hızır gibi yetişir.

Sovyetlerden ilk parti olarak ( 21 Eylül 1920’den 15 Ekim 1920 gününe kadar) 2 815 İngiliz tüfeği ile 1885 sandık İngiliz piyade tüfeği cephanesi Trabzon’a yollanır.

500 adet İngiliz piyade tüfeği ile 250 sandık İngiliz piyade cephanesi de Giresun Alayı için Osman Ağa’ya verilir.

2 Kasım 1920 tarihinde ikinci parti olarak Rostov’ dan 32 vagon silâh ve cephaneyle sekiz adet 7,52 lik İngiliz sahra topu gelir.

Unutulmasın, bu sırada hem Anadolu’da gelişmekte olan işgale karşı mücadelede, hem de Sovyet Rusya’da Lenin yönetimindeki Bolşevik’lerin en önemli düşmanı İngilizlerdi. İngilizler, hem Anadolu’da Yunanlıları, hem de Rusya’da Bolşevikler’e karşı Beyaz Rusları yani eski Çarlık idaresinden kalan ve Kızıl Devrim’e karşı çıkanları destekliyordu.

O günler bilinmeden, bugün gelecekle ilgili ahkâm kesilemez.

1 nci İnönü Muharebesi’ne dönersek…

Muharebeler, sebep ve sonuçlarıyla birlikte incelenir.

Yani muharebenin öncesi ve sonrası vardır.

1 nci İnönü Muharebesi, muharebenin İnönü mevkiinde cereyan edişinden çok, öncesi ve sonrasıyla önemlidir.

İnönü mevkiinde/ mevziinde cereyan eden muharebe kısa sürmüştür; Sakarya Meydan Muharebesi’nde olduğu gibi kanlı çatışmalar yaşanmamıştır.

Ancak, muharebe öncesi, düzenli ordu bünyesine girmek istemeyen Çerkes Ethem ve adamlarının Yunan işgal birliklerine katılarak çıkardıkları olaylar önemlidir.

Muharebe sonrası ise çok daha önemlidir. Hatırlayalım:

Her şeyden önce, düzenli ordu birliklerinden başka bir kuvvetin savaşı kazanamayacağı kesinlikle anlaşıldı.

Zafer, ulusal direnişe karşı çıkmak isteyenleri susturdu.

Yeni devletin gücü ve otoritesi arttı.

TBMM Hükûmeti’ ne yakın fakat temkinli yaklaşan Sovyetler, İnönü’de kazanılan zafer üzerine, dostça yaklaşımlarını artırdılar. Örneğin, 16 Mart 1921’ de Türkiye ile Sovyetler arasında bir antlaşma imzalandı.

Yapılan antlaşmada Türkiye ile Sovyetler arasında kesin sınır çiziliyordu. Sovyetler, Sevres Antlaşması' nı tanımayıp, Misâk- ı Millî' de belirtilen sınırlar içindeki Türkiye' yi tanıyordu.

5 nci Madde ile de, Sovyetler, Boğazlar ve İstanbul üzerindeki Türk egemenliğini tanıyorlar ve buna karşılık Türkiye de Boğazlar statüsünün sadece Karadeniz' e kıyıdar devletler tarafından tespitini kabul ediyordu. 

İki taraf da birbirlerinin çıkarlarını zedeleyecek uluslararası girişimlerden uzak kalacaklardı.

Diplomatik alanlarda birbirlerini destekleyeceklerdi.

En önemlisi Sovyetler, Türkiye’ye malî yardımda bulunacaktı.

Sovyetler ile yapılan antlaşma ve sağlanan yardım, dış politika alanında gerçekten büyük bir başarıdır. Böylece Doğu Cephesi tam anlamı ile güvenlik altına alınmış, ayrıca malî bunalıma da bir ölçüde çare bulunmuştur.

İtilaf Devletleri I. İnönü Savaşı’ndan sonra ortaya çıkan yeni durumu görüşmek üzere Londra Konferansı'nı düzenlemişler ve TBMM'yi de bu konferansa davet etmişlerdir.

Bu arada Moskova'da bulunan Afganistan ile de 1 Mart 1921' de bir dostluk antlaşması imzalanmıştır. Bu dostluk antlaşması, TBMM'nin Müslüman bir ülke ile yaptığı ilk antlaşma olması bakımından önemlidir.

Birinci İnönü Savaşı’nın ardından yeni Türk devletinin ilk anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye kabul edilmiştir.

Türk Kurtuluş Savaşı’nın Doğu Cephesi’ndeki başarılardan sonra, Batı Cephesi’ndeki ilk büyük başarısı olan 1 nci İnönü Zaferi, bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu açısından önemli bir adımdır.

Günümüzde, Türkiye Cumhuriyeti, dünyanın önde gelen saygın ülkelerinden biriyse, bunda en büyük pay, bu toprakları kanlarıyla vatan yaparak bizlere emanet eden atalarımıza aittir.

Bu düşüncelerle, Birinci İnönü Zaferi’nin yıldönümünü kutluyor, başta Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK ve Batı Cephesi Komutanı İsmet İNÖNÜ olmak üzere, Türk Kurtuluş Savaşı’nın bütün kahramanlarını saygıyla, rahmetle anıyorum.

***

Türk Kurtuluş Savaşı hakkında ayrıntılı bilgi arayanlar aşağıdaki bağlantıyı tıklayabilir.

http://www.ahmetakyol.net/kurtulus-savasi

1 nci İnönü Muharebesi’ni ayrıntılı öğrenmek isteyenler aşağıdaki bağlantıyı tıklayabilirler.

http://www.ahmetakyol.net/birinci-inonu-muharebesi-6-11-ocak-1921/

 

KAYNAKLAR:

Alptekin MÜDERRİSOĞLU, Kurtuluş Savaşı Malî Kaynakları, Ankara, 1981.

Erol MÜTERCİMLER, Bu Vatan Böyle Kurtuldu, İstanbul, 2006.

Türk Devrim Tarihi, Ankara, 1971.

aakyol

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir