İnsanlık tarihiyle aynı seyri izleyen savaş, gelişen süreçte farklı nitelemelerle anılmaya başlandı.

 'Çıkarların şiddet yönüyle çözümlenme aşaması' anlamına gelen savaş farklı evrelere ayrılıyor.

Günümüzde sürdürülen savaşlar, "dördüncü nesil savaşlar" olarak adlandırılıyor.

ABD'nin Irak ve Afganistan'da sürdürdüğü savaşta, teknolojinin tüm olanaklarından yararlanılıyor, siviller hedef olabiliyor. 

Carl von Clausewitz'e göre "savaş, büyük çıkarların kanla çözümlenen çatışmasıdır...

Savaş, irademizi gerçekleştirmek için düşmanı zorlamayı amaçlayan bir şiddet kullanma eylemidir''.

Barış, şiddetten arındırılmış, çıkarların uzlaştığı ve güç dengelerinin oluştuğu geçici bir süreçtir.

Çatışma, tarafların ekonomik, politik, diplomatik ve askeri araçlarla iradelerini karşı tarafa kabul ettirmeye çalıştıkları bir mücadeledir.

Askeri güç, bir devletin kendi iradesini kabul ettirmek amacı ile kullandığı değişik araçlardan birisidir ve silahlı mücadele savaş anlamına gelmektedir.

Müzakere ve benzeri diğer diplomatik yöntemlerle sorunlar çözümlenmediğinde veya çıkarlar gerçekleştirilemediğinde ve arzu edilen politik amaçlar elde edilemediğinde savaşa başvurulabilir.

Savaş, düşmanın iradesini kırmayı amaçlayan bir strateji ile yönlendirilir.

Günümüzde savaşlar değişik şekillerde tasnif edilmektedirler.

Tasnifler ve tanımlamalar savaşın nedenlerine, savaşta güdülen amacın sınırlı olup olmadığına, savaşın taraflarına, konvansiyonel araçların kullanılıp kullanılmadığına, tarihi sürece, kullanılan silahlara, coğrafi çevreye, savaşın cereyan ettiği veya etki altına aldığı coğrafyaya, mevcut kaynaklarının bütünün kullanılıp kullanılmadığına, uygulanan taktiklere göre yapılabilmektedir. Aşağıda, gündemde olan değişik savaş şekilleri açıklanmıştır.

MUTLAK SAVAŞ

Carl von Clausewitz, Savaş Üzerine adlı kitabında savaşı incelerken mutlak savaşı başlangıç noktası olarak alarak düşüncelerini geliştirmiştir.

Mutlak savaş kavramı, o zamanın idealizm anlayışında kaynaklanmıştır ve mutlak savaş ideal bir savaş şeklidir.

Mutlak savaş, şiddetin tahditsiz olarak kullanıldığı, politikanın etkilerinden arındırılmış, gerçek savaşın şartlarından ve gerçek savaşta var olan sürtünmelerden etkilenmemiş ve sadece kağıt üzerinde sürdürülebilen ideal ve sanal savaş şeklidir.

TOPYEKÜN SAVAŞ

Topyekun savaş, çatışan tarafların kesin sonuçlu zafer için hasım tarafın savaşı sürdürme yeteneklerini yok etmek amacı ile askeri ve sivil tüm kaynaklarını seferber ettiği bir çatışma şeklidir.

Topyekun savaş, kullanılan silah çeşitleri, savaşın kapsadığı coğrafi bölge ve elde edilmesi amaçlanan politik hedefler bakımından tahditsiz olarak sürdürülür. Topyekun savaşta askerlerle beraber siviller ve sivil tesisler de hedef olarak kabul edilir.

Topyekun savaş kavramının Carl von Clausewitz'in mutlak savaş kavramı ile ilişkilendirilir. Topyekun savaş konsepti İkinci Dünya Savaşı öncesinde Alman generali Erich Ludendroff tarafından geliştirilmiştir; topyekun savaşta bu konsepte göre politika savaşa bütünü ile bağımlıdır ve topyekun savaşı kazanmak için politika ve sosyal sistemler dahil tüm kaynakların bütünüyle seferber edilmesi gerekir.

Topyekun savaşta sadece askerler değil, bir ülkenin tümü, halkı, endüstrisi, ekonomisi savaşı kazanmaya yönlendirilir. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları topyekun savaş şeklinde icra edilmiş ve şehirler ve siviller de hedef olarak seçilmiştir.

Çatışma, taraflardan biri için sınırlı bir savaş olarak sürdürülürken eğer diğer tarafın bekası söz konusu ise, o taraf için çatışma topyekun savaş karakteri kazanabilir. Günümüzde topyekun savaş olasılığı oldukça düşüktür.

SINIRLI SAVAŞ

Sınırlı savaşta amaç, düşmanın kayıtsız şartsız yenilgiye uğratılması değildir. Sınırlı savaş, savaş araçlarının ve amaçlarının tahdit edildiği bir savaş şeklidir.

Sınırlı savaşta, savaşan taraflar kısıtlı amaçlar ve tanımlanmış hedefler için savaşırlar.

Bu tür savaşta çatışmanın coğrafyası tahdit edilmiştir ve çatışma genellikle belli bir coğrafya içindeki tanımlanmış ve askeri değeri olan hedeflere yönlendirilir.

Sınırlı savaşta kaynakların bütünü kullanılmaz; beşeri ve fiziki kaynaklarının sadece bir kısmı seferber edilir; siviller hedef olarak seçilmezler.

Sınırlı savaş, şiddetin tahditli olarak kullanıldığı savaş şeklidir.

Sınırlı savaşta, askeri gayretler de tahditli olarak kullanılabilir.

KONVANSİYONEL SAVAŞ

Konvansiyonel savaş, savaşın geleneksel şeklini temsil eder; stratejik, operatif veya taktik askeri hedeflerin elde edilmesi amacı ile icra edilir.

Konvansiyonel savaş, iki veya daha fazla devletin veya koalisyonun, açık bir çatışmada, konvansiyonel silah sistemlerini ve savaş taktiklerini uygulayarak icra ettikleri savaş şeklidir.

Konvansiyonel savaşta, savaşan ordular açık bir şekilde tanımlanabilir ve hasımları karşı taraf ordusunu hedef alırlar.

Konvansiyonel savaşta amaç, hasım orduyu yok ederek veya zayıflatarak onun savaşa devam azim ve iradesini kırmaktır.

Bu tür savaşlarda nükleer, biyolojik ve kimyasal silahlar kullanılmazlar.

Konvansiyonel savaşlarda gayrinizami savaş birlikleri ve taktikleri de kullanılabilir.

KONVANSİYONEL OLMAYAN SAVAŞ

Konvansiyonel olmayan savaş, düşman veya düşman kontrolü altındaki bölgede, büyük ölçüde dış kaynaklar tarafından organize edilen, eğitilen, teçhiz edilen, desteklenen ve yönlendirilen bölgesel birlikler tarafından sürdürülen, genel olarak uzun zaman sürelerini kapsayan, geniş kapsamlı askeri veya yarı askeri harekat bütünüdür.

Konvansiyonel olmayan savaş gerilla eylemlerini, yıkıcı faaliyetleri, sabotajları, istihbarat ve psikolojik harekat faaliyetlerini, gizli ve örtülü harekatı, kaçma ve kurtulma eylemlerini kapsar.

 Konvansiyonel savaşta hasmın askeri yeteneklerini etki altına alarak zaferi sağlamak amaçlanırken, konvansiyonel olmayan savaşta, zorlayıcı, yıkıcı eylemlerle ve gizli destekle sonuç almak esastır.

Bu tür savaşta nihai politik amaç hasım ülke yöneticilerini saldırıdan veya direnişe devam etmekten vazgeçirmektir.

Konvansiyonel olmayan savaşta hasım tarafa uzlaşma olmadan ve tavizler vermeden barış ve güvenliğin mümkün olmadığı mesajı verilir; hasım halk topluluğu ve politik otorite doğrudan hedef alınır ve onlara askeri güce başvurmanın uygun bir çare olmadığı mesajı iletilir.

Gayrinizami savaşta düşman cephesinin gerisinde özel birlikler, yıkıcı faaliyetler, propaganda, yerli direnişçilere yardım ve karışıklık çıkarmak amacı ile; sınırlı konvansiyonel birlikler ise güç gösterisi için kullanılabilir.

NÜKLEER SAVAŞ

Nükleer savaş, nükleer silahların kullanıldığı savaş şeklidir.

Nükleer savaş, nükleer silahlara sahip olan taraflar arasındaki çatışmadır.

Nükleer silahlar ilk defa ve sadece İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarında ABD tarafından Japonya'ya karşı, Hiroşima ve Nagazaki'nin bombalanması ile kullanılmıştır.

Nükleer savaş daha yıkıcı olan, geniş sahaları kapsayan ve uzun süren etkisi ile konvansiyonel savaştan ayrılır.

Nükleer silahların potansiyel etkileri ve nükleer savaş olasılığı, Soğuk Savaş sürecini ve bu süreçte uygulanan stratejileri şekillendirmiştir.

Büyük güçler arasında nükleer savaş olasılığı düşük olsa bile nükleer silahların yayılması ve nükleer terör olasılığı, günümüzde güvenliğin ciddi sorunlarını oluşturmaktadır.

BİYOLOJİK VE KİMYASAL SAVAŞ

Biyolojik savaş, hastalığa neden olan bakteri, virüs ve diğer organizmaların kullanıldığı savaş şeklidir.

Biyolojik savaş unsurlarının devletler tarafından gizlice kullanılması veya devlet dışı aktörler tarafından da kullanılması biyoterör kapsamına girmektedir.

Kimyasal savaş ise insanları öldürmek, yaralamak veya saf dışı etmek amacı ile toksiklerin ve kimyasalların kullanılmasıdır.

Biyolojik ve kimyasal silahlar kitle imha silahları olarak kabul edilir ve bu tür silahların üretilmesi, stoklanması ve kullanılması yasaklanmıştır.

GAYRİNİZAMİ SAVAŞ

Gayinizami savaş, ilgili toplum üzerinde meşruiyeti ve nüfuz sağlamak amacı ile devlet ve devlet dışı aktörler arasında şiddetle sürdürülen bir mücadeledir.

Gayrinizami savaşta dolaylı ve asimetrik yöntemler tercih edilse bile hasmın gücünü, nüfuzunu ve iradesini yıpratmak için tüm yöntemler uygulanabilir.

Ayaklanma, ayaklanmaya karşı koyma, konvansiyonel olmayan savaş, terör, terörle mücadele, iç güvenlik, istikrar harekatı, stratejik iletişim, psikolojik harekat gayrinizami savaş içinde uygulanabilen harekat yöntemleridir.

Gayrinizami savaşta stratejik seviye, ilgili topluluk üzerinde kontrolü ve nüfuzu sağlamaya odaklanır.

Opertatif seviyede dolaylı yöntemlerle sefer ve harekat planlaması yapılır ve uygulanır.

Taktik seviyede ise odaklanma asimetrik taktikler, teknikler ve usuller ile ilgilidir.

Gayrinizami savaş halklar ile ilgilidir ve bu tür savaşlarda başarı için askeri yetenekler ile birlikte sosyal yapının anlaşılması da gereklidir.

GERİLLA SAVAŞI

Gerilla savaşı, düşman kontrolü altında olan veya hasım topraklarda, gayrinizami ve çoğunlukla yerli kuvvetler tarafından icra edilen askeri veya yarı askeri harekat şekilleridir. Gerilla, etimolojik olarak küçük savaş anlamına gelir.

Gerilla kavramı ilk defa Napoleon Ordusu'na karşı direnen küçük İspanyol ordu birliklerinin eylemlerini tanımlamak amacı ile kullanılmıştır.

Gerilla savaşı, zayıfın güçlüye karşı uyguladığı direniş savaşının silahlı eylemlerini oluşturur ve bir gayrinizami savaş türüdür.

Gerilla savaşı, düşman işgali altındaki bir coğrafi bölgede uygulanabileceği gibi bağımsızlık için başlatılan ayaklanmanın silahlı bir yöntemi de olabilir.

Bu tür savaşta, küçük muharip gruplar pusu ve akın gibi hareketli savaş taktiklerini uygularlar. Gerilla birlikleri arazinin, çevikliğin ve baskının avantajlarını kullanarak düşmanın hassas hedeflerine saldırırlar.

Gerilla, direniş savaşı içinde, halkta mevcut olan mutsuzluğu ve umutsuzluğu kullanarak mevcut sosyo-politik sistemi değiştirmeyi ve arzu ettiği politik sistemi gerçekleştirmeyi amaçlar.

Gerilla savaşında halkın desteğinin sağlanması, kitlelerin harekete geçirilmesi, stratejik üs bölgelerinin seçimi ve kullanılması ile dış desteğin sağlanması önem kazanır.

Gerilla savaşında uzun zaman süreci içinde, coğrafyayı genişleterek ve halkın desteğini geliştirerek politik amaçlara ulaşılmaya çalışılır.

Gerilla savaşında merkezi olmayan yönetim ve küçük birliklerin bağımsız hareketleri önem kazanır.

Konvansiyonel savaşta birliklerin yoğunlaştırılması gerekirken gerilla savaşında aksine birlikler yayılır.

Gerilla eylemlerini etnik, ideolojik veya dini motiflere dayandırabilir.

Terör çoğu zaman uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmek veya hasmın mücadeleye devam azmini kırmak için uygulanır.

Gerilla taktikleri istihbarata, baskına, pusuya, aldatmaya, propagandaya, teröre ve sabotaja dayanır ve genellikle vur-kaç taktikleri uygulanır.

T.E Lawrence, Mao Zedung, Nguyen Giap, E. Che Guevera ve Carlos Maringhela ünlü gerilla savaşı teorisyenleri ve liderleridir. 11 Eylül olayından sonra küresel ölçekte bir gerilla savaşının başladığı söylenebilir.

ASİMETRİK SAVAŞ

Asimetrik savaş, savaşan tarafların karşılıklı savaş güçlerinin önemli farklılıklar gösterdiği savaş şeklidir.

Bu tür savaşlarda daha az güçlü olan taraf güçlü olan tarafın yapısal zafiyetini, uyguladığı strateji ve taktiklerdeki hassasiyetini istismar ederek, coğrafyanın sağladığı avantajları kullanarak ve sayısal üstünlüğü etkinlik ile dengeleyerek, dolaylı stratejiler uygulayarak, baskın sağlayarak gücünü artırmaya ve etkili olmaya gayret eder.

Asimetrik savaşta genellikle gayrinizami savaş taktikleri uygulanır. Tarih boyunca zayıfın güçlüye karşı uyguladığı savaşlar, asimetrik savaş örnekleridir.

Gerilla savaşı da asimetrik savaş için bir örnektir. Günümüzde devletler ile devlet dışı güçler arasında asimetrik savaş olasılığı artmakta, terör eylemleri ise asimetrik savaşta uygulanan taktikler olarak kabul görmektedir.

PSİKOLOJİK SAVAŞ

Psikolojik savaş, ulusal hedefleri desteklemek amacı ile seçilmiş bilgilerin yönlendirilmesi ile yabancı hasım grupların düşüncelerini, duygularını, eğilimlerini ve davranışlarını etkilemeyi amaçlayan planlanmış propagandanın ve diğer psikolojik eylemlerin kullanılmasıdır.

Askeri, ekonomik ve politik tedbirlerle de desteklenen psikolojik savaş, değişik tekniklerle, hedef kitlenin moralini çökertmeyi veya ona farklı bir eğilimi kabul ettirmeyi amaçlar.

Psikolojik savaş eylemleri genellikle, medyanın kontrolü ve yönlendirilmesi ile hasmın iradesini kırmayı veya hedef kitlenin bağlılığını güçlendirmeyi veya moral desteği kazanmayı ve güçlendirmeyi de amaçlayabilir.

Günümüzde medya ile ilişkiler, kamu diplomasisi ve stratejik iletişim eylemleri de psikolojik savaşın araçlarıdır.

Psikolojik savaş bağımsız olarak politik, stratejik ve operatif seviyelerde planlanarak uygulanabilir; psikolojik harekat diğer savaş türlerini desteklemek amacı ile yürütülebilir.

Günümüzde, iletişim araçlarındaki gelişim, psikolojik savaş yeteneklerine önemli katkılar sağlamaktadır.

BİLGİ SAVAŞI

Bilgi Savaşı kendi bilgilerimizi, bilgiye dayalı faaliyetlerimizi, bilgi sistemlerimizi ve bilgisayar ağımızı korurken hasmın bilgilerini, bilgiye dayalı faaliyetlerini, bilgi sistemlerini ve bilgisayar ağlarını etki altına alarak bilgi üstünlüğünü sağlamayı amaçlar.

Doğru ve zamanında elde edilen bilgiler her seviyede hızla karar verme, eyleme geçme imkanları sağlar.

Düşmanın bilgi sisteminin etki altına alınması ise onun haber alma sistemini çökerterek doğru ve zamanında karar vererek eyleme geçmesini önler veya onu, yanış algılamalarla yanlış kararlara yönlendirir.

Bilgi savaşı, hasım hakkında kapsamlı bilgiler sağlayarak onun niyetlerinin ve olası eylemlerinin anlaşılmasını kolaylaştırır; kendi birliklerimiz ile bilgilerin hasma ulaşmasını önler, hasmın algılamalarını, planlamalarını, eylemlerini ve iradesinin etki altına alınmasını ile başarıyı amaçlar.

Bilgi savaşında elektronik savaş, siber savaş ve ağ merkezli savaş, psikolojik harekat, aldatma ve harekat güvenliği teknikleri uygulanır.

Elektronik savaşta hasmın elektromanyetik spektrumu kullanmasının önlenmesi ve bu alanda kendi yeteneklerimizin korunması amaçlanır. Siber savaşta, hasmın bilgisayara dayalı sistemlerinin çökertilmesi, etkinliğinin azaltılması veya istismar edilmesi hedeflenir.

Ağ merkezli savaşta, bilgi toplama ve iletişim teknolojilerinin de kullanılarak savaşan unsurların, karargahların ve kurumlarının etkin bir şekilde irtibatlandırılması ile gayretler senkronize edilir ve savaş etkinliği artırılır.

DÖRDÜNCÜ NESİL SAVAŞ

Dördüncü nesil savaş ABD'de yeni ve moda bir kavramdır.

Bu anlayışa göre, birinci nesil savaş Napoleon döneminde kitle halinde insan gücünün kullanıldığı, düzenli orduların hat ve kolon düzenlerinde çatışmaya katıldığı savaş şeklidir.

İkinci nesil savaş, Birinci Dünya Savaşı'nda uygulanan ve ateş gücüne dayandırılan savaş şeklidir.

Üçüncü nesil savaşa örnek ise manevranın egemen olduğu İkinci Dünya Savaşı'dır.

Dördüncü nesil savaşta, gelişmiş teknolojinin imkanlarından da yararlanarak uygulanan asimetrik eylemlerle, hasım tarafa hedeflerini elde etmesinin mümkün olmadığı veya maliyetinin çok yüksek olduğu mesajı verilerek savaşın amaçlarına ulaşılmaya çalışılır.

Daha çok devlet dışı aktörler tarafından uygulanması, terör eylemlerinin ve ileri teknolojilerin kullanılması, asimetrik yöntemlerin uygulanması, hasmın hassas taraflarının istismar edilmesini esas alması, psikolojik harekatın yoğunlukla uygulanması ve sivillerin de hedef seçilebilmesi dördüncü nesil savaşın özelliklerini oluşturur.

Bu anlayışa göre Afganistan ve Irak'taki direnişler dördüncü nesil savaş kapsamına girmektedir.

Nejat ESLEN

(E) Tuğgeneral

2 Haziran 2008